این شرح بی نهایت

گزیده ی آثارخوشنویسی

الهه خاتمی

بامقدمه:استادغلامحسین امیرخانی

فرصت شمرطریقه ی رندی که این نشان/چون راه گنج برهمه کس آشنانیست

اورابه چشم پاک توان دیدچون هلال/هردیده جای جلوه ی آن ماه پاره نیست

ساحت هنرآغوش خودرابه روی همه انسان هاگشوده است.ولی این سعادت نصیب کسانی می شودکه روزنه های عاطفه وحساسیت طبع خودرابه سوی آن عرصه بازنگه می دارندتابتوانندازاین طریق به آن مرحله واردشوندودرنتیجه باسلوک درآن وادی وباقدم سعی وعمل به ذهن خلاق وتعالی جوی خویش وسعت ببخشندوبه چشم بصیرت وباعشق وارادت شایدبه آن گنج خانه راه یابند

همه ی ماکم وبیش می دانیم که سهم هنرمندان ایران درتکمیل کاخ باشکوه هنرتاریخ جهان چنان است که مایه ی افتخاروسربلندی این ملت بوده وهست.اماقدرشناسی ازاین دستاوردوموهبت پرارزش تاریخی اقتضاداردکه همه ی مادرنقش های گوناگون درجهت حفظ واعتلاواعتبارآن سهمی داشته باشیم یاپشتیبانی وحمایت کنیم»

متن مقدمه این کتاب باارزش ازحضرت استادامیرخانی است وخوشنویسی متن مقدمه نیز کاراستادفلسفی می باشدکه به حق اوراپهلوان عرصه ی کتابت می دانیم

استادامیرخانی دونکته درباره سرکارخانم الهه خاتمی یادآوری می کنداول اینکه:ایشان درکاروان بانوان هنرمنداین سرزمین مقام وجایگاه داردازخوشنویسان موفق معاصرایران است که درهمه ی دانگ هاازکتابت تاکتیبه درقلم نستعلیق هنرآموزی وهنرآفرینی کرده است ودوم اینکه:جایگاه برجسته خانم خاتمی درکسوت مقدس تعلیم وتربیت وکلاس داری به گونه ای که کلاس تعلیم ایشان ازحیث برنامه ونظم ودقت وکارآیی یکی ازنمونه های بسیارموفق آموزش این هنردرانجمن بوده.

اولین چیزی که درنگاه کردن به آثارخانم الهه خاتمی به چشم می آیدقدرت قلم اوست درتمام تابلوهااین قدرت قلم راتوام بااستحکام وصلابت می توان دید

ویژگی دیگرآثاردقت وظرافتی است که درکلمه وسطر وقطعات متنوع این بانوی هنرمندجلوه گری می کند

51اثردراین کتاب به چاپ رسیده.قطعه-چلیپا-کتابت-کتیبه

اوج استحکام قلم ایشان رامی توان درتابلوی صفحه 18دیددرصص31و43نیزهمینطور

مقدمه کتاب به وسیلهی سیمین دخت سیدفتاح به انگلیسی نیزترجمه شده

کاش پایین هرصفحه توضیح کوتاهی نوشته می شد-تاریخ خلق اثر-شاعرهراثر...-اگرچه نام شاعردربرخی ازتابلوهانوشته شده

کتاب به همت موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی چاپ شده

باآرزوی موفقیت روزافزون برای این بانوی هنرمند

نمونه هایی ازآثارچاپ شده درکتاب راروی وبلاگ میذارم امیدکه لذت ببرید

ازتاخیر نسبتا طولانی ازدوستان عذرخواهی میکنم

قسمت نخست مصاحبه استادامیرخانی رامیذارم-مصاحبه مربوط به سال هفتادمی باشد

گفتگوی ابرارهنری سال بااستادغلامحسین امیرخانی

فاتحان قله ی زیبایی

لطفادرابتدادرموردشیوه،سبک ومکتب درخوشنویسی توضیح دهید

-دریک حرکت کیفی ماابتدا به شیوه می رسیم،آنگاه به سبک.هرکس وقتی قلم به دست می گیردباوجوداینکهازخط الگوپیروی می کندعین آن رانمی نویسدیعنی نمی تواندبنویسدویک گرته ای وحالتی ازدست خودش درکارش اهرمی شودکه بازبرمی گرددبه نوع قلم تراشیدن وحالت مرکب وکاغذو...حال این خط الگوممکن است مربوط به استادحضوری ویااستادغیرحضوری مثل خط قدماباشدبنابراین درلحظه نوشتن هم-اگربه صورت عام ببینیم-هرکسی شیوه خاص خودراداردامابه آن معنای فنی که منظورنظرجنابعالی است وقتی کسی صاحب شیوه می شودکه توانسته باشدخط رابه تعادل بنویسدومبانی وقواعدرادرک کرده باشدوشمااورابه عنوان خوشنویس قبول داشته باشیدیعنی جامعه بپذیرد.بنابراین رسیدن به نقطه ای که بگوینوفلان کس صاحب شیوه است مساله ساده ای نیست والا«سبک»وقتی ایجادمی شودکه درسطح جامعه تعدادزیادی ازآن شیوه پیروی کنندوحالت غالب داشته باشدوفرضامی شودگفت که اکثریت قریب به اتفاق آن نسل قلم به دست یاحتی نسل بعدی،ازآن شیوه پیروی کنندوالگوی آنهاباشدکه وقتی مشق نری می کنندازآن متاثرشوند.این که می گویم نسل بعدهم ازآن پیروی کندیعنی تاکیدم برگذشت زمان است تاباهرموج گذراکه مدت زمان کوتاهی پیروانی نیزپیدامی کندتفاوت داشته باشد.امادرموردمکتب،پس ازمراحل شیوه وسبک،ممکن است این سبک طیف وسیع تری رادربربگیردوبه نوعی درادبیات تاثیرگذاربشودوشخصیت وکیفیت این خط به مرحله بالاتراز«تبعیت»برسدوبه اصطلاح به نوعی بتوانددرشیوه های دیگری که به مرحله سبک وسیاق رسیده اندتاثیرمستقیم یاغیرمستقیم بگذاردوبه اصطلاح به قدری جاذبه این کاروهنرقوی باشدکه ازسیطره آن بیرون نتوانندبیایندوبه نوعی تکیه وتوجه آنهابه آن سبکی که ماندگاری پیداکرده ومقبولیت پیداکرده-بیش ازیکی دونسل-که این تاثیرونفوذدامنه اش درابعادمختلف فرهنگ یک ملتی اثرگذاشته است دراین صورت مکتب است.ازنمونه های روشن این قضیه به عنوان اینکه مصداقش راعرض کرده باشم میرعمادالحسنی،استادبزرگ خط نستعلیق است که بایداوراصاحب مکتب بشناسیم وقبل ازاومیرعلی هروی رابایدصاحب مکتب بشناسیم برای اینکه اینهاقوت تاثیروعیارهنرشان به قدری زیادبودکه دردوره خودشان ودردوره پس ازخودشان وحتی درکشورهایی که درآن زمان مانندهند،پاکستان وترکیه تاثیرگذاشته بودندوبعدازخودشان تعیین کننده بود.هنوزکه هنوزاست امروزکه باافتخارداریم دراین سلوک ودراین رشته کارمی کنیم تاثیرآنهابرذهن وآثارماقطعی است واگرکسی بخواهدبه مرحله ای برسدکه کمال طلبی وآرمان خواهی اوارضاشودامروزهم ازمشق نظری آثارمیرعلی هروی ومیرعمادبی نیازنیست به این دلیل اینهاصاحب مکتب هستندوبه نوعی میرزای کلهرهم دراین مساله می تواندصاحب این مفاهیم باشد.

ازبین سبکهاوشیوه های قدماکدامیک رابیشترمی پسندید؟

-بعضی ازخطوط برجسته میرعلی هروی هنوزهم به عنوان نمونه اول درذهن من جای شایسته داردوهمین طورمیرعمادومیرزای کلهروبرای انتخاب،درعالم هنری محدودیت وجودنداردهمین طوری که ماازیک باغ پرگل .ازمیوه های مختلف لذت می بریم وازهرکدام به اندازه ظرفیت واستعدادبهره مندی داریم دراین موردهم همین طوراست.شمانمی توانیدبگوییدمثلابه طورمطلق شعرحافظ رامی پسندیدوازسعدی بی نیازیدیاازآثارونمونه های برجسته ادبی ایرانی بی نیازید.برایندذهن مابه طورطبیعی این طوراست که ازمجموعه دریافت هاوارزش هاچیزخاصی برای خودمی سازدکه آن نتیجه ونهایت نظظروسلیقه آدم می شود.تنوعی که درعالم خوشنویسی موجوداست شبیه به همان مثالی بودکه درباره ادبیات عرض کردم مثلادرموردغزل انتخاب اول حافظ است ولی آیارباعی یادوبیتی رادوست نمی دارید.انتخاب اول شمادردوبیتی باباطاهرمی شودودرقصیده نمی توانیدقاآنی راانتخاب کنید.درخوشنویسی هم به خاطرتنوع زیاد،دراقلام درشت کسانی مطرح هستندوکارکرده اند که مرکزقلم آنهاکتیبه است.مثل استادبزرگ میرزاغلامرضااصفهانی،پس طبیعی است که به عنوان عالی ترین نمونه والگودراقلام درشت آثارمیرزاغلامرضا،یگانگی وبرجستگی دارد.درعالم کتابت کلهرانتخاب مقبول است.برای اینکه عالی ترین وجامع ترین نمونه آثارکتابت رااین مردبزرگ ونابغه خلق کرده است.درقطعه نویسی وقلم های حدودمشقی،شخصیت موردقبول مامیرعماداست وانتخاب اول.البته بایدشرایط وعوامل زمان راهم درنرداشته باشیدکه به نوعی این استادان یگانه وبزرگ به سمت ذوق وسلیقه زمان خودکشیده شده اندوطبیعی است که می دانیم تمدن هاهستندکه فرهنگ هارامی سازندوگاهی فرهنگ هاتمدنهارا.مثلادرزمان حکومت شاه عباس صفوی کتاب وکتابخانه،مرقع وقطعه نویسی به عنوان اصلی ترین کارهنرخوشنویسی مطرح بودومناسب ترین اندازه،قطعه نویسی بوده است،برای اینکه موزه ای هم وجودنداشته که نیازباشدافرادازفاصله چندمتری اثری رانگاه بکنند.شکل برخوردوتماس باهنرهای تجسمی به صورتی بودکه بیننده بتوانداثررالمس کندوبه دست بگیرد.به خاطرهمین قطعه نویسی موردتوجه وانتخاب اول هنرمندان می شودومیرعماداستعدادونبوغ خودرادرآن نشان می دهد

بفرماییدکه هنرخوشنویی نقطه اوج هم داشته است واگرداشته چه زمانی بوده است؟

درمکتب تیموری خوشنویسی ماهمراه باهنرهای تصویری مثل مینیاتور،تذهیب،تشعیر،کتاب  سازی و...دوره اوجی وجودداشته که مامثلاتبلورواوجش رادرکتاب پنج گنج مشاهده می کنیم که متافانه یاخوشبختانه درموزه لندن است.درمکتب تیموری خط به عنوان یک هنراصیل وملی دراوج خودجلوه دارد،تذهیب به حدنهایت وظرفیت خودرسیده است واحتمالا پنج گنج کاملترین کتابی است که درفرهنگ ایران به وجودآمده است.بنابراین یک دوره اوج ازنتیجه مکتب تیموری درهنرایران به وجودآمد.که نمونه های معماری آنرادرمسجدکویرتبریزودرمسجدگوهرشادمشهدمقدس مشاهده می کنیم.یک دوره اوج دیگرهم بعدازصدوچندسال درمکتب صفوی به وجودآمدکه خوشنویسی مجدداتجدیدحیات کردودوره کمال وجمال خودرادرآن حکومت به دست میرعمادبه نهایت وکمال رساند.وامااوج به آن معنای موردنظردیگروجودنداردکه شامل انواع رشته های هنری شود.خوشنویسی دردوره قاجارنیزبه اوج رسیدامامعماری،کتیبه نگاری،موسیقی،تصویرگری ونقاشی این طورنبود.خوشنویسی دردوره قاجاربه نقطه تحول جدیدرسیدبه این معناکه اگرقله های مختلفی رادرمقابل چشمانمان داشته باشیم که به عنوان نمونه،فاتحان آن دوره میرعلی هروی ومیرعمادحسنی-که پیشتراشاره کردیم-بودنداین دوره-دوره ناصری-مجددابه دست میرزای کلهرومیرزاغلامرضاومیرحسین ترک فتح شده است ومادرعالم خوشنویسی سه قله می بینیم

قسمت دوم:

-بحثی است که دران اختلاف نظربسیاراست.درهنرخوشنویسی ایاچگونه نوشتن باچه نوشتن برابری می کند؟

-به نظربنده اگربخواهیدبادوبرخوردمجزاومستقل تحلیل کنیدبه یک نتیجه میرسیدواگرباهم نگاه کنیم بازهم قابل بررسی وتحلیل هست.اگربخواهیم جداازهم به این قضیه نگاه کنیم طلب کاری نهایی وشایدبالاترین احساس که دروجودمامی تواندبرای تکامل شخصیت ورسیدن به نقطه اوج انسانی ومعنوی وجودی ماانسانهامتجلی شود احساس زیبایی دوستی ماست که بایدسیراب شوداین احساس بردیگراحساسات ماغلبه دارد.خداوندهم درقران مجیدالله جمیل ویحب الجمال رابیان فرموده وسرنخ تمام کمالات به هرعنوان به زیبایی ختم می شود.حتی قران مجیدکه به عنوان کتاب اسمانی ماموردتکریم وتوجه مامسلمانهااست اگرجاذبه ادبی وکلامی ان نبودبه ان معناکه درباطن قران وجودداردممکن بوددسترسی به سادگی پیدانشود.این زیبایی وسیله ای است برای نفوذورسوخ به ان باطنی که مابه عنوان معنای واقعی وماهیت قضیه ازان تعریف می کنیم.درزمینه های دیگرهم همین گونه است.مثلازیبایی درجلوه های مختلف هنری وقتی تعریف می شودزیبایی کامل تررادراخلاق جستجومی کمیممثلااگرزیبایی یک اثردرهررشته هنری ماراسرمست می کندزیبایی دراخلاق ورفتارومنش ومرام یک انسان درعرصه های مختلف روزگارمارابیشترمجذوب می کند.

نکته ای که فرمودیددرعالم خط وخوشنویسیاین هنربدون ان جنبه فرهنگی ومعنوی تقریبامجال دیگری برای عرضه نداشته است درطول تاریخ همواره باپیام ومفهوم توام بوده است.منتهی لطافت وگستردگی وتعمیق ان متفاوت بوده است.مثلایک متن طرازاول عرفانی یاادبی موردتوجه یک خوشنویس بوده وبه هرحال انتخابی که یک هنرمندمی کندباتوجه به ارزشهای مذهبی خط اویک اثرجذاب رابه وجودمی اوردکه احتمالاماندگاری پیداکرده باشد.

شمااززیبایی یک اثرموسیقی ایاپیام مستقیمی دریافت میکنید؟مسلماخیرامادل ماراانچنان می لرزاندوبه اندازه ای مجذوب این اثرمی شویم که برای همه جوربرخوردمثبت اماده ایم.یعنی روح وفکرمادراثرمجاورت وتاثیرگرفتن ازاین اثرهنری انقدرلطیف ورقیق می شود که پیام متعالی وانچنانی که بافرهنگ ماامیخته است به دست می ایدتنوعی که درشخصیت انسانها جوامع وعواملی که فرهنگ وهنران جامعه رامی سازدبه قدری وسیع وگسترده است که قضیه رابایدوسیعترودقیقترمشاهده کرد.مثلاسیه مشقی که شعروعبارت وپیام ان راهم نتوان خواندممکن است ممکن است به قدری به ان نقطه اعلاولطیف نزدیک شده باشدکه شماازدیدنش دلتان بلرزدوزانوهایتان سست شودوبازبان بی زبانی ان چیزی که بایدیک موضوع بسیارجالب وجاذب روح شماراتحت تاثیرقراردهدوان لطافت وشفافیت رادراحوالات شمابوجوداوردمنتقل کند.البته این توضیح خیلی خاص میشود.هراثری که بخواهدخودرادراین مفهوم معرفی کندومطالبی درهم تنیده ونامفهوم رابه عنوان اثرهنری عرضه کندبه این مقام نرسیده وروشن است که منظوربنده اثارنخبه ایرانی است که بتواندبه ان نقطه دست نیافتنی وبسیارعالی برسدکه خودعین معناست.

مثلاشعروکلام برخی ازاثاراستادان طرازاول رابایک نگاه وحتی ده نگاه نمی توانیدبخوانیدولی یک زیبایی وکمال ولطافتی دران قطعه خط وجودداردحتی کسانی ادیب بوده اندوحتی یک کلمه ازان راهم نتوانستندبخوانندومجذوب زیبایی وجمال ان قطعه شدندمیبینیم که دیگرقضیه ازجنس موسیقی می شود.به همین دلیل هم عالیترین نمونه های خوشنویسی مادرموزه های خارج است وهنرشناسان حدود200سال پیش باتوجه به شناختی که اززیبایی داشتندانهارابردندودرموزه های عمومی وشخصی نگهداری می کنند.شماهم به عنوان یک خوشنویس قطعه بسیارعالی راکه ازاستادان بزرگ دیدیداگرازشماشعرش رابپرسندیادتان نیست اماترکیب ان یادتان است.

طریق ترکیب خاطره بصری شما به حافظه نظری نزدیک می کندوکمکم شعریادتان می ایدودلیل براین است که زیبایی غلبه داشته است.زیبایی بصری که درحقیقت خودمتصل به معناست غلبه برمعنایی داشته که درنوع خودممکن است بسیارباارزش بوده باشد.

-استادنظرتان رادرموردنقاشی-خط به طورخلاصه بفرمایید.

نقاشی-خط پدیده امروزی وجدیدی نیست وبه چندصدسال قبل برمی گرددکه به انواع مختلف فرصت حضورداشته است.

منتهی دردوره جدیدباارتباط واشنایی مابافرهنگ غرب ووسعتی که رسانه هاپیداکرده است دیدگاه های وسیع ومتنوعتری پیش چشم هنرمندان بازشده است بنابراین اثاری که امروزه به وجودمی ایدبایدبه عنوان یک دوره جدیدومکتب جدیدموردارزشیابی قراربگیردالبته دراین شکل وشیوه خلاقیت ونواوری فرصت های بیشتری برای نشان دادن خودپیدامی کند.

دراین رشته کسانی موفق هستندکه مایه های فنی وهنری ومطالعاتی وفرهنگی انهاقوی باشدکه انعکاس ان بینش ودریافت عمیق همراه باتکنیک وتوانایی فنی به یک تابلومنتقل شود.

کلک مستی

بمناسبت بزرگداشت چهارصدمین سال شهادت استادکل

            میرعمادقزوینی

غیرازهنرکه تاج سرافرینش است             بنیان هیچ منزلتی استوارنیست

بشنوازنی سوگندمعشوق را،نوای شوق عاشق را،بشنوازنی حکایت بیقراری هنرمندراوحدیث راه پرخون هنررا،قصه ی غصه هاراوفراق مجنون رانوای بی نوای این گویای خاموش وخاموش گویاراازپادشاهان ملک خط بشنوساحرانی که باکلک خیال گوش جان رامی نوازندوچشم دل رامی گشایند.

دراسمان علم وهنرسرزمین قزوین عبیدوعارف ودهخداجلوه کردهاندومیرعمادودرویش عبدالمجیدوملک محمدوعمادالکتاب ودههانام اوردیگردراین عصرمعراج پولادشورشعرشان وصریرسطرشان درنهانخانه ی دلهامی نشیندوسماع واژه هایشان تاروپودجانهارامی لرزاند

ای بادخوش که ازچمن عشق می وزی          برمن بوزکه مژده ی ریحانم ارزوست

مجموعه ی کلک مستی حاصل زحمت عاشقانی است که نقدعمررادرراه اعتلای فرهنگ وهنرخوشنویسی وگرداوری قطعاتی کم نظیرگذرانده اند.نکوداشت امیرقله ی قلم میرعمادسیفی قزوینی فرصت خجسته ای مهیاکرده تاسردلبران رادردیده ی مشتاقان بنشاند.

درگرداوری وچاپ این مجموعه ی روح نوازاستادابوالحسن محصص مستشاری زحمت فراوان کشیده اند

مجموعه دارای نودودوصفحه است.برخی ازویژگیهای مجموعه رادرزیربرمی شمارم

1-کیفیت کاغذوچاپ بسیارعالی است دستشان دردنکنه

2-قطعات مربوط به قرن یازده-دوازده-سیزده-چهارده می باشد

3-انواع خط ازخوشنویسان گرداوری شده-تعلیق-نسخ-سیاه مشق-شکسته نستعلیق-نستعلیق-محقق-ریحان-

4-تاصفحه ی سی درهرصفحه سه خط چاپ شده چون سطرنویسی است

5-درصفحه 29خط نستعلیقی بارقم گلستانه چاپ شده که خیلی نظرم راجلب کردتصویرانرابرای عزیزانم قرارمی دهم

5-اثاربامرغ بسم اله محمدعلی خیارجی قزوینی ق12شروع وباملکمحمدقزوینی ق13 به پایان میرسد

صفحات 63تا69انصافاهرروحی رابه رقص وپروازدرمی اوردچراکه تصاویرنابی ازشکسته های علی اکبرگلستانه-میرزاکاظم خوشنویس-درویش عبدالمجیدطالقانی-محمدشفیع-میرزاغلامرضااصفهانی به چاپ رسیده

ویراستاری وتدوین کتاب راجناب مهرزادمحصص مستشاری برعهده داشته اندخط روی جلدکارجناب سیدحیدرموسوی است وخط مقدمه راجناب علی اقاحسینی نوشته اند

یاداوری:دوستان کلک مستی راباکتاب کلک مسیحااشتباه نگیرنداینده کلک مسیحاراهم معرفی خواهم کرد

-دوستانی که تازه باوبلاگ اشناشده اندقسمت ارشیووبلاگ راهم ببینند

-دربه روزرسانی بعدی مصاحبه ای مفصل مربوط به 15سال پیش ازحضرت استادامیرخانی روی وبلاگ قرارمی دهم

نستعلیق بارقم گلستانه

شکسته میرزاغلامرضااصفهانی

سیاه مشق منسوب به میرزاغلامرضا

شکسته میرزاکاظم خوشنویس باشی